Çocuklarda Duyusal Hassasiyet Belirtileri
Hepimiz dünyayı duyularımız aracılığıyla algılarız: görme, işitme, dokunma, tat ve koku duyularının yanında, hareket ve denge (vestibüler) ile kas ve eklemlerden gelen beden duyusu (proprioseptif) da günlük yaşamın her anında çalışır. Bazı çocuklar bu duyusal bilgilere yaşıtlarından çok daha güçlü ya da çok daha zayıf tepki verir. Bu durum, günlük rutinleri hem çocuk hem aile için zorlaştırabilir.
Duyusal Hassasiyet (Aşırı Tepki) Belirtileri
- Elektrikli süpürge, el kurutma makinesi gibi seslerde kulaklarını kapatma, ağlama
- Kıyafet etiketlerinden, dikişli çoraplardan ya da belirli kumaşlardan şikâyet etme
- Saç yıkama, saç kesimi, tırnak kesimi ve diş fırçalamada yoğun tepki
- Kum, boya, çamur gibi malzemelere dokunmaktan kaçınma
- Salıncak, kaydırak gibi ayakların yerden kesildiği oyunlardan korkma
- Belirli kıvam veya kokudaki yiyecekleri kesinlikle reddetme
- Kalabalık ve gürültülü ortamlarda çabuk huzursuzlanma
Duyusal Arayış (Az Tepki) Belirtileri
- Sürekli zıplama, dönme, koşma ve tırmanma ihtiyacı
- Eşyalara, insanlara sık çarpma; sert oyunları tercih etme
- Eşyaları, kıyafetlerini veya kalemi ağzına alıp çiğneme
- Ağrıya karşı az tepki verme, düştüğünde fark etmiyor gibi görünme
- Kendisine seslenildiğinde fark etmiyormuş gibi görünme
💡 Bir çocuk bazı duyularda hassas, bazılarında arayış içinde olabilir. Örneğin seslere aşırı tepki veren bir çocuk aynı zamanda sürekli zıplamak isteyebilir. Bu yüzden her çocuğun duyusal profili ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Neden Olur?
Duyusal işleme farklılıkları, beynin duyulardan gelen bilgiyi düzenleme ve yorumlama biçimiyle ilgilidir. Otizm spektrumundaki çocuklarda, DEHB'de ve gelişimsel gecikmelerde daha sık görülür; ancak herhangi bir tanısı olmayan çocuklarda da ortaya çıkabilir. Bu durum çocuğun "şımarık" ya da "inatçı" olduğu anlamına gelmez; çocuk gerçekten farklı hissediyordur.
Evde Neler Yapılabilir?
- Çocuğun hangi durumlarda zorlandığını not edin; tetikleyicileri fark etmek ilk adımdır.
- Gürültülü ortamlara girmeden önce çocuğu hazırlayın, gerekirse kulaklık kullanın.
- Etiketsiz, dikişsiz ve yumuşak kıyafetleri tercih edin.
- Duyusal arayış içindeki çocuklar için gün içinde güvenli hareket fırsatları yaratın: trambolin, it-çek oyunları, ağır eşya taşıma.
- Saç kesimi, banyo gibi zor rutinleri öngörülebilir ve kısa tutun.
- Çocuğu zorladığı duyusal deneyime aniden ve zorla maruz bırakmaktan kaçının.
Ne Zaman Destek Almalı?
Duyusal tepkiler çocuğun yemek yemesini, giyinmesini, uykusunu, okula uyumunu veya arkadaş ilişkilerini belirgin şekilde etkiliyorsa bir ergoterapi değerlendirmesi faydalı olur. Ergoterapist çocuğun duyusal profilini çıkarır ve duyu bütünleme terapisi ile çocuğun kendini düzenleme becerilerini destekler. Konuyu daha ayrıntılı öğrenmek için Duyu Bütünleme Terapisi Nedir? yazımızı okuyabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Duyusal hassasiyet yaşla geçer mi?
Bazı çocuklarda tepkiler yaşla birlikte azalabilir; bazılarında ise devam eder ve günlük hayatı etkilemeyi sürdürür. Zorluk günlük yaşamı belirgin şekilde etkiliyorsa beklemek yerine değerlendirme yaptırmak daha doğru olur.
Duyusal hassasiyet otizm belirtisi midir?
Duyusal farklılıklar otizm spektrumunda sık görülür, ancak tek başına otizm anlamına gelmez. Tanı için çocuk psikiyatristi değerlendirmesi gerekir.
📍 Bursa Nilüfer'de Erg. Talha Vizirhan, duyusal hassasiyet veya duyusal arayış yaşayan çocuklar için duyusal profil değerlendirmesi ve oyun temelli duyu bütünleme seansları yürütmektedir.
Hacettepe Üniversitesi Ergoterapi Bölümü mezunu. SOS Beslenme Yaklaşımı, DIR Floortime, ETEÇOM2 ve EROT uygulayıcı sertifikalarına sahip; Bursa Nilüfer'de çocuklarla ve aileleriyle çalışmaktadır.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez.